Kadın Sağlığı Profili

25-OH-Vitamin D, vücudun güneş ışığı veya gıdadan elde edilen D vitamininden karaciğerde ürettiği D vitamininin depolama formudur. D vitamini, kalsiyum emilimini destekler, sağlıklı kemikler ve dişler için önemlidir ve kaslar, sinirler ve bağışıklık sistemi için önemli bir rol oynar.

25-OH-Vitamin D testi, D vitamini durumunu kontrol etmenin en iyi yöntemidir. Düşük değerler, yetersiz güneş ışığı, dengesiz beslenme veya hastalıklara işaret edebilir ve osteoporoz veya raşitizm gibi kemik hastalıkları ile ilişkilidir. Aşırı yüksek değerler genellikle fazla besin takviyesi dozlarından kaynaklanır ve böbrekler ile karaciğeri zorlayabilir.

Kolesterol

Kolesterol, vücudun birçok önemli işlev için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Hücre zarlarının yapı taşıdır, östrojen ve testosteron gibi hormonların yanı sıra safra asitlerinin oluşumu için başlangıç maddesidir. Bir kısmı besinlerle alınır, ancak büyük kısmı karaciğerde üretilir.

Çok yüksek kolesterol seviyeleri, damar duvarlarında birikintilere yol açabilir ve kalp-damar hastalıkları riskini artırabilir. Ancak dengeli bir seviye önemlidir, çünkü kolesterol sağlık için de vazgeçilmezdir.

LDL-Kolesterol

LDL kolesterol, karaciğerden vücut hücrelerine kolesterol taşıdığı için "kötü kolesterol" olarak adlandırılır. Fazla LDL, damar duvarlarında birikerek plak adı verilen yapılar oluşturabilir. Bu birikintiler damarları daraltır ve kardiyovasküler hastalıklar riskini artırır.

Yüksek LDL seviyeleri, arterioskleroz, kalp krizi ve felç için önemli bir risk faktörüdür. Düşük seviyeler ise damar sağlığı için olumlu kabul edilir.

HDL-Kolesterol

HDL kolesterol genellikle "iyi kolesterol" olarak adlandırılır çünkü fazla kolesterolü damarlardan karaciğere taşır. Orada parçalanır veya yeniden kullanılır, bu da arterlerdeki birikimleri azaltır. Böylece HDL, damarların sağlıklı ve kireçlenmeden uzak kalmasına katkıda bulunur.

Yüksek HDL seviyeleri, kalp-damar hastalıkları riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili olduğundan avantajlı kabul edilir. Düşük seviyeler ise arterioskleroz ve kalp krizi riskini artırır.

Trigliserit

Trigliseritler, vücuttaki yağların ana formudur ve özellikle yağ hücrelerinde depolanır. Fazla enerji, gıdadan yağa dönüştüğünde trigliseritler oluşur. Trigliseritlerin bir kısmı kanda dolaşır ve enerji kaynağı olarak hizmet eder.

Yüksek trigliserit seviyeleri, özellikle LDL yüksek ve HDL düşük olduğunda, kardiyovasküler hastalık riskini artırabilir. Çok yüksek seviyeler ayrıca pankreas iltihabına yol açabilir.

Kortizol

Kortizol, böbrek üstü bezlerinde üretilen ve metabolizmayı ve vücudun stres tepkisini kontrol eden bir hormondur. Kan şekeri seviyesini, kan basıncını düzenler ve bağışıklık sistemini etkiler. Kortizol genellikle sabahları en yüksek ve geceleri en düşük olan günlük bir ritmi takip eder.

Sürekli yüksek kortizol seviyeleri kilo alımına, yüksek tansiyona, uyku bozukluklarına ve zayıflamış bir bağışıklık sistemine yol açabilir. Çok düşük seviyeler, böbrek üstü bezlerinin yetersiz çalıştığını gösterir ve yorgunluk, düşük tansiyon ve halsizlik ile birlikte görülebilir.

Sistatin C

Cystatin C, vücuttaki tüm hücrelerde üretilen ve böbrekler tarafından kandan filtrelenen bir proteindir. Cystatin C üretimi vücutta nispeten sabit olduğundan, bu değer böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesi için uygundur.

Kreatininden farklı olarak, böbrek fonksiyonu azaldığında Cystatin C erken bir aşamada yükselir. Bu nedenle, başlangıçtaki böbrek yetmezliğini zamanında tespit etmek için hassas bir belirteç olarak kabul edilir.

Ferritin

Ferritin, vücutta demir depolayan ve gerektiğinde serbest bırakan bir proteindir. Kanda ferritin seviyesi, vücudun demir depolarının ne kadar dolu olduğunu gösterir ve bu nedenle genellikle demir durumunu değerlendirmek için kullanılır.

Düşük değerler genellikle demir eksikliğine veya kansızlığa işaret eder. Yüksek değerler ise iltihaplanma, karaciğer hastalıkları veya demir yüklenmesine işaret edebilir.

TSH

TSH (Tiroid uyarıcı hormon), hipofiz bezinde üretilir ve tiroid bezinin aktivitesini kontrol eder. Tiroid bezini, metabolizmayı ve birçok vücut fonksiyonunu etkileyen T3 ve T4 hormonlarını üretmeye teşvik eder.

Yüksek TSH değerleri genellikle tiroid bezinin az çalıştığını gösterir, çünkü vücut hormon üretimini artırmaya çalışır. Düşük TSH değerleri ise tiroid bezinin fazla çalıştığını gösterir.

fT3 (serbest Triiyodotironin)

fT3, hücrelerde doğrudan etkili olan ve metabolizmayı yöneten tiroid hormonunun aktif formudur. Kalp atış hızı, enerji tüketimi, sindirim ve birçok diğer vücut fonksiyonunu etkiler. Büyük bir kısmı, karaciğer ve böbreklerde T4 hormonunun T3'e dönüşümü ile oluşur.

Yüksek fT3 değerleri genellikle tiroid bezinin aşırı çalıştığını gösterirken, düşük değerler tiroid bezinin yetersiz çalıştığını veya T4'ün T3'e dönüşümünde bir bozukluk olduğunu gösterebilir.

fT4 (serbest Tiroksin)

fT4, aktif hormon T3'ün öncüsüdür ve ağırlıklı olarak tiroid bezi tarafından üretilir. Kanda dolaşır ve organlarda T3'e dönüştürülerek metabolizmayı teşvik edebilir.

Yüksek fT4 değerleri tipik olarak tiroid bezinin aşırı çalıştığını gösterir. Düşük değerler ise tiroid bezinin yetersiz çalıştığını gösterir.

Gamma-GT (G-GT)

GGT, özellikle karaciğer ve safra yollarında bulunan bir enzimdir. Bu organlar hasar gördüğünde veya zorlandığında kana salınır. Bu nedenle, GGT karaciğer sağlığı için önemli bir göstergedir.

Yüksek değerler alkol kötüye kullanımı, karaciğer iltihaplanmaları, safra tıkanıklığı veya belirli ilaçlara işaret edebilir. Normal değerler genellikle sağlam bir karaciğer fonksiyonuna işaret eder.

GPT (ALT, ALAT)

GPT, ayrıca ALT olarak da adlandırılır, neredeyse sadece karaciğerde bulunan bir enzimdir. Karaciğer hücreleri hasar gördüğünde kana geçer ve değeri yükselir.

Yüksek bir GPT değeri, bu nedenle hepatit veya yağlı karaciğer gibi karaciğer hastalıklarının hassas bir göstergesidir. Normal değerler sağlıklı bir karaciğere işaret eder.

Uzun süreli kan şekeri (HbA1c)

HbA1c, son iki ila üç ayın ortalama kan şekerinin ne kadar yüksek olduğunu gösteren bir uzun dönem kan şekeri değeridir. Şeker, kırmızı kan pigmenti hemoglobine bağlandığında oluşur. Kırmızı kan hücreleri yaklaşık üç ay yaşadığı için, HbA1c değeri uzun vadeli kan şekeri kontrolü hakkında iyi bir genel bakış sunar.

Yüksek bir HbA1c değeri, kötü ayarlanmış veya henüz keşfedilmemiş bir diyabeti işaret eder. Normal değerler, stabil ve iyi bir kan şekeri kontrolünü gösterir.

Prolaktin

Prolaktin, beyinde bulunan hipofiz bezinde üretilen bir hormondur. Doğum sonrası meme bezlerinin gelişiminde ve süt üretiminde önemli bir rol oynar. Hamilelik ve emzirme dönemi dışında da kanda prolaktin tespit edilebilir.

Yüksek prolaktin seviyeleri, döngü bozukluklarına, kısırlığa veya hamilelik olmadan süt akışına neden olabilir. Erkeklerde yüksek seviyeler genellikle iktidarsızlık veya azalmış cinsel istek ile kendini gösterir. Düşük seviyeler nadirdir ve genellikle büyük bir öneme sahip değildir.

Cinsel hormon bağlayıcı globulin (SHBG)

SHBG (Cinsel hormon bağlayıcı globulin), karaciğerde üretilen ve testosteron ile östrojen gibi cinsel hormonları kanda bağlayan bir proteindir. Bu sayede, bu hormonların ne kadarının serbest ve dolayısıyla biyolojik olarak aktif olduğunu düzenler.

Yüksek SHBG değerleri, daha az serbest testosteron veya östrojenin mevcut olduğu anlamına gelir ve bu durum karaciğer hastalıkları veya tiroid bezinin aşırı çalışması gibi durumlarda görülebilir. Düşük değerler ise daha fazla serbest hormon anlamına gelir ve örneğin obezite, diyabet veya tiroid bezinin yetersiz çalışması durumlarında ortaya çıkar.